Birileri kendi menfaatini düşünüp insanların kaderine hükmederken, bir başkası kendi vicdanının temizliği için yazgıyla oynuyorsa?
O zaman kişi kendi hayatının figüranı olmaz mı?
O zamanlar çocukluğunun kurbanı oldu dilekleri. Çocukluğu ise ona ait olmaya bir nefretin kurbanıydı. Yatır Dede bir daha hiç görünmedi. Ama şimdi dilese dileğini Yatır Dede duyar mıydı?
Bir mucize olsa, çocukluğunu ona geri verseler, iyi olan anıları alıp kötülerin üzerine basarak yeniden büyüse! Mümkün müydü?
Belki duyardı..
Piyanist filmini ilk izlediğimde Almaya da Yahudilere yapılan eziyete, vahşete, soykırıma nasıl üzüldüysem nasıl içim acıdıysa, hakeza Zülfü Livaneli’nin Serenad Kitabında da anlatılan, Şile açıklarında batırılan Sturma Gemisindeki Yahudilere çok üzülmüş, sessiz kalınmasını içselleştirememiştim. Badem Ağacını okurken, İsrailli Yahudilerin, Filistinli Araplara yaptıkları işkenceler, vahşetler ve soykırımlara da o kadar üzüldüm. Yazarın Yahudi olması da aslında insanın insana yaptığı zulmü, din dil ırk fark etmesizin nasıl etkilediğini gösteriyor.
Savaş, sivil halk üzerinde olmamalı! Savaş, bebek ölümlerini meşrulaştırmamalı! Güçlü, güçsüz üzerinde söz hakkına sahip olmamalı. Silah tacirlerinin destekledikleri zulme, tüm dünya sessiz kalmamalı!
Badem ağacı bir çocuğun on iki yaşından başlayarak kocaman bir adam olana kadar yaşadığı dramı ele alıyor. 1955 den 2009 a kadar uzana bir savaşın hikayesi…
Ahmed’in küçük kardeşi Emel, hiç kimse fark etmeden bir kelebeğin peşinden şeytanın tarlası dedikleri yere giriyor. Annesinin arkasında koşup sakın kıpırdama demesine gülümseyerek kelebeği yakalayacağını söyleyerek adım atıyor. Ve Mayın patlıyor. Babaları, Ahmed’in mayınların gömüldüğü zaman görerek çizdiği haritaya güvenerek, Emel’den kalanları toplamak için mayın tarlasına giriyor. Abbas ağlayan annesine sarılıp “Merak etme babam Emel’i birleştirecek. Çünkü, o her şeyi onarır “diyor. Daha sonra bir gece evlerinden çıkarılarak başka bir eve götürülüyorlar.
On ikinci yaş gününde babası terörist olmakla suçlanıyor ve cezaevine gönderiliyor. Evleri İsrail askerleri tarafından yıkılırken kardeşleri Sara başına aldığı darbeyle ölüyor. Ve aileye ev yapma izni verilmiyor. Badem ağacının altına bir çadır kuruyorlar ve bir dahi olan Ahmed, kardeşi Abbas ile birlikte çalışmak zorunda kalınca birlikte İsrailliler için yapılan evlerin inşaatında çalışmaya başlıyorlar. İkisi de küçük çocuk olduğu için aldıkları para çok az da olsa en azından pirinç alıp pilav yiyerek bir karınlarını doyurabiliyorlar. Ta ki içi nefret dolu bir Irak’lı Abbas’ı inşattan aşağı itene kadar! Omuriliği kırılan Abbas sakat kalıyor. Ahmed artık küçük kardeşi Fadi ile bir kesimevinde çalışmaya başlıyor. Ve yıllarca Abbasın hastane faturalarını ödemek zorunda kalıyorlar. Bu arada öğrencisin bir dahi olduğunu bilen Muhammed öğretmen Ahmed’e iş sonraları ders veriyor. Bir gün matematik yarışması olduğunu ve Ahmedin bu yarışmaya mutlaka katılması gerektiğini söylüyor. Yarışmada birinci olana İbrani Üniversitesinden burs veriliyor. Ayaklarında araba lastiğinden sandaletleri, annesini çarşaftan diktiği pantolonu ile yarışma salonuna ilk girdiği anda dikkatleri üzerine çeken Ahmed kazanıyor.
Bol bol altını çizeceğiniz cümlelerle, onca zulmün içine umudu okuyacağınız bir eser. Ahmed Hamid’in azmi ve bilgisi yaşadığı onca zorluğa rağmen, on iki yaşında bir çocuğun umudunu kaybetmeden Nobel ödülüne uzanan yaşamın başarısı okunmaya değer.
Keyifle okuyun.
“Kötü insanlar, bize davranışlarını gerekçelendirmek için bizim değersiz olduğumuza inanma ihtiyacı duyar. Keşke hepimizin aynı olduğunu fark edebilseler.”
“Anladım ki cesaret korkunun yokluğu değildi, bencilliğin yokluğuydu; bir başkasının çıkarını kendi çıkarının önüne koymaktı.”
“İyi şeyler seçim yapmayı zorlaştırır. Kötü şeyler seçenek bırakmaz.”
“Hemşirenin verdiği ve içinde Abbas’ın sandaletleriyle kanlı giysilerinin bulunduğu torbayı aldım. Sol sandaletini çıkardım, ayağına giydirip bağladım. Sağımdaki peçeli hanımın bana baktığını fark ettim. Öbür ayağına da aynı şeyi yaptım. Uyandığında kalkıp gitmesini sağlama almak istiyordum.”
“İnsanlar korku ve bilgisizlik yüzünden nefret eder. Nefret ettikleri insanları tanımaya başlarlar ve ortak çıkarlarına odaklanırsa bu nefreti yenerler.”
“Hayatta başarı, yaşadığımız başarısızlıkların sayısı değil bu başarısızlıkları nasıl karşıladığımızdır.”
“Neden hiç ağaç yok? " diye sordum sürücüye.
" İsrail bu bölgedeki ağaçları söktü. " dedi
sürücü. " Ağaçların güvenliklerine karşı nasıl bir tehdit oluşturduğunu
düşünsenize: Tanklarından birinin tepesine bir portakal düşebilir. "
““Çantanda hiç kitap yok mu?”
“Hayır, savaşta mahvoldular. “Dedi Macid.
Kaşlarımı çattım.”Peki neden sırt çantası taşıyorsun o zaman?
“Top mermileri ve bomba parçalarını değiş tokuş ediyoruz,” dedi.”
“İsrailliler eğitimli Filistinli istemiyor. Eğitim kurumlarını yok etme politikalarını bir parçası bu. Uğruna yaşayacak bir şeyimiz kalmasın diye bizi umutsuz yapmak istiyorlar. Bizimle barış yapmak ve toprağımızı geri vermek zorunda kalmasınlar diye bizi teröristlere çeviriyorlar.”
"Bütün Kitaplar eşittir; ama bazı kitaplar öbürlerinden daha eşittir.”
Alt başlığı Peri Masalı olan Hayvan Çiftliği Bir Ütopya’nın Distopya’ya dönüşünü anlatıyor. Kitap fabl tarzında yazılmış bir hiciv romanı. Asıl adı Eric Arthur Blair olan İngiliz Yazar Goerge Orwell 1922-1927 yılları arasında Hindistan da İmparatorluk Polisliği yaptı. Ancak İmparatorluğun içi yüzün görünce istifa etti. Sömürge memurlarının davranışlarını eleştirdiği makalelerin derlemesi olan Bir Fili Vurmak adlı Kitabı 1950 yılında yayınlandı. İkinci dünya savaşının sonlarına doğru da Hayvan Çiftliğini, Stalin Rejim’ini ve Kapitalist Sistem’e eleştiri olarak yazdı.
Ben kitabı Can Yayınları, Cemal Üster’in çevirisinden okudum. Kitabı daha önce 1954’te Maarif Vekâleti’nin Dünya Edebiyatından Tercümeler Dizisinden yayınlanmış olan çevirisi ise Halide Edip Adıvar yaptığını ise Cemil Üster’in önsözünden öğrendim.
Kitabın Karakterleri adından da anlaşıldığı gibi Hayvanlar. Beylik Çiftlik Sahibi Bay Jones hayvanlara sert davranan fakat becerikli bir çiftçi. Hayvanların içinde en yaşlı domuz olan Koca reis bir gün hayvanlara gördüğü bir düşü anlatmak için toplantıya çağırdı. Toplantıda Hayvanların birleşip insanlara karşı ayaklanmaları gerektiğini, hayatlarının sefillikten, kölelikten başka hiçbir şey olmadığını, özgür ve zengin olabilmeleri için tek düşmanları insanlardan kurtulmaları gerektiğini anlattı.
“İnsan üretmeden tüketen tek yaratıktır. Süt vermez, yumurta yumurtlayamaz, sabanı çekecek gücü yoktur, tavşan yakalayacak kadar hızlı koşmaz. Gene de tüm havanların efendisindir.”
Koca Reis gece düşünde daha küçücük bir domuzken annesinden duyduğu İngiltere’nin Hayvanları adlı şarkının tamamını gördüğünü söyledi. Sesi güzel olmasa da şarkıyı söylemeye başladı. Kısa sürede bütün hayvanlar şarkıya eşlik etti. İngiltere’nin Hayvanları adlı şarkı artık hayvanların marşı olmuş ve her zaman her yerde hatta komşu çiftliklerde bile söylenmeye başlanmıştı.
Koca Reis üç gün sonra ölür ve Bay jones’in sarhoş olup hayvanlara yem vermemesi de hiç beklemediği anda ayaklanmaya sebep olur. Hayvanlar Beylik Çiftliğini tabeladan siler ve Hayvan Çiftliği olarak değiştirir. Tabelanın yanına Yedi Emir yazılır.
· İki ayaküstünde yürüyen herkesi düşman bileceksin,
· Dört ayaküstünde yürüyen ya da kanatları olan herkesi dost bileceksin,
· Hiçbir hayvan giysi giymeyecek,
· Hiçbir hayvan Yatakta yatmayacak,
· Hiçbir hayvan içki içmeyecek,
· Hiçbir hayvan başka bir hayvanı öldürmeyecektir.
·
Bütün hayvanlar eşittir.
Hayvan ırkının en zeki olanları olarak bilinen Domuzlar yönetimi ele alır. Snowball ve Napoleon kendi aralarında anlaşamaz ama Napoleon herkesten gizli yetiştirdiği köpekler sayesin Snowball’u çiftlikten kovar ve tek lider olarak hükmeder.
Zamanla Yedi Emir’deki birçok madde değişecek ve tek bir maddeye dönüşecektir.
BÜTÜN HAYVANLAR EŞİTTİR AMA BAZI HAYVANLAR ÖBÜRLERİNDEN DAHA EŞİTTİR.
Beni en çok etkileyen Zavallı Boxer olmuştur. Yel değirmeni için var gücüyle çalışan, Napolleon ne derse haklıdır deyip azalan tayınlarına ses çıkarmayan zavallı Boxer sakatlandığı zaman hayvan kasabını boylamaktan kurtulamaz. Ve tabiî ki kitaptaki çarpıcı sahnelerden bir diğeri ise domuzlar ve insanlar şerefe kadeh kaldırdığı sahnedir.
“Bay Pilkington kadehini kaldırır ve espiriyi patlatır:
“Sizin aşağı kesimden Hayvanlarınızla uğraşmak zorundaysanız bizlerde bizim aşağı sınıftan insanlarımızla uğraşmak zorundayız.” Der”
Gizlice onları seyreden hayvanlar Domuzlar ve İnsanları birbirinden ayıramaz.
Karakterler:
Koca reis: Ayaklanma öğüdünü veren bilge domuz.
Karl Max temsil ettiği söyleniyor.
Napoleon: Çifliğin lideri olan domuz, Stalin’i temsil eder.
Snowball: Oda diğer domuz, okumayı öğretir, bir değirmen yapılması taraftarıdır. Lev Troçki'yi temsil eder.
Squealer: Bir domuzdır, mükemmel bir konuşmacıdır. Sovyetlerdeki parti yanlısı Pravda gazetesini temsil eder.
Boxer: Zeki sayılmayan bir at. Tek gayesi 'daha çok
çalışacağım'dı; ve öyle de yaptı. Boxer da Sovyetler’deki vasıf işçilerini temsil
eder.
Clover: Dişi bir at. Asla yakınmazdı.
Benjamin: Yaşlı ve inatçı bir eşek, Benjamin, yaşlı kuşağı, her yeniliğin karşısında olanları temsil eder.
Moses: Kuzgun, hayvanların ölünce Balbadem Diyarına gideceğini anlatıp durur. Hiç çalışmadığı için pek sevilmez. Kiliseyi ve dini temsil eder.
Mollie: Tek derdi şeker yitebilmek ve daha rahat yaşamak olan bir at.
Muriel: Kuralları okuyan bir keçidir.
Jones: Çiftliğin ve hayvanları eski sahibi.
Bir baskı biçiminden başka bir baskı biçimine giden masalsı kitap aslında büyüklerin bir peri masalı! Ya da geçek yaşamı!
“Kedi, Yeniden Eğitim Kurulu’na katılmış bir süre canla başla çalışmıştı. Bir gün birde bakmışlardı, damda oturmuş erişemeyeceği kadar uzaktaki serçelerle konuşuyor; onlara artık bütün hayvanların Yoldaş olduğunu, dilerlerse çekinmeden gelip pençesine konabileceklerini anlatıyordu. “
Keyifli okumalar.
Bazen yokluk sarar etrafını. Sevgi yokluğu, şevkat yokluğu, anlayış yokluğu anlaşılmama yokluğu. O kadar yokluğun içinde varlığını bir türl...
